KỲ 1: BOT - Lộ diện hàng loạt bất cập

 09:32 25/10/2017

 Lượt xem: 197

 
KỲ 1: BOT - Lộ diện hàng loạt bất cập

(Xây dựng) - Trong điều kiện nguồn vốn đầu tư công (ĐTC) hạn hẹp, chưa đáp ứng được nhu cầu đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng (KCHT), việc đẩy mạnh thu hút các nguồn lực xã hội theo hướng xã hội hóa đầu tư là chủ trương đúng đắn, cấp thiết, kịp thời của Nhà nước nhằm huy động các nguồn lực trong và ngoài nước đầu tư xây dựng, phát triển đồng bộ KCHT, trong đó có hạ tầng giao thông (HTGT). Tuy nhiên, với sự phát triển “nóng” của các dự án (DA) theo hình thức hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao (BOT) thì giờ đây đã lộ diện hàng loạt bất cập.

BOT

Đầu tư lớn, thu lợi nhuận cao nhưng chất lượng các DA BOT giao thông vẫn là vấn đề gây ra bức xúc.

Từ hướng mở thu hút nguồn lực xã hội hóa…

Thực tế, kể từ khi được thực hiện triển khai thu hút đầu tư BOT và các DA đi vào hoạt động đã góp phần mở rộng phương thức quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng giao thông mới, hiệu quả, phù hợp xu thế phát triển; người tham gia giao thông có thêm lựa chọn điều kiện giao thông thông thoáng an toàn hơn. Việc tham gia của thành phần kinh tế ngoài nhà nước sẽ làm cho DA được quản lý có hiệu quả, minh bạch hơn, tiết kiệm được nguồn vốn đầu tư của nhà nước cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) khác. Trong đó, hình thức kêu gọi đầu tư BOT đã tạo điều kiện, cơ hội cho thành phần kinh tế tư nhân tham gia vào phát triển HTGT.

Theo báo cáo của Bộ trưởng Giao thông Vận tải (GTVT) Trương Quang Nghĩa, giai đoạn 2011 - 2016, Bộ GTVT đã huy động được khoảng 171.308 tỷ đồng, trong đó vốn BOT là 154.481 tỷ đồng/59 DA, chiếm khoảng 90,2% (các DA đường bộ 169.813 tỷ đồng/57 DA). Đến nay, đã hoàn thành đưa vào vận hành khai thác 55 DA BOT với tổng mức đầu tư 137.819 tỷ đồng. Bộ GTVT đang triển khai đầu tư 15 DA BOT với tổng mức đầu tư 60.042 tỷ đồng (vốn NSNN khoảng 5.070 tỷ đồng), trong đó lĩnh vực đường bộ 13 DA BOT với tổng mức đầu tư 58.682 tỷ đồng (vốn NSNN khoảng 5.048 tỷ đồng). Cơ bản các DA triển khai đúng và vượt tiến độ, trình tự, thủ tục đầu tư tuân thủ quy định hiện hành.

BOT CAN THO

Trạm BOT tuyến tránh TP Biên Hòa đang là một trong những điểm nóng gây bức xúc cho người dân.

Đặc biệt, các DA mở rộng quốc lộ (QL) 1 và đường Hồ Chí Minh đoạn qua Tây Nguyên được đầu tư bằng vốn NSNN, trái phiếu Chính phủ (TPCP) và vốn đầu tư của doanh nghiệp theo hình thức BOT, với tổng mức vốn là 116.670 tỷ đồng/51 DA (các DA mở rộng QL 1 là 100.676 tỷ đồng; các DA đường Hồ Chí Minh đoạn qua khu vực Tây Nguyên là 15.994 tỷ đồng); trong đó, vốn BOT là 54.840 tỷ đồng/25 DA, chiếm khoảng 46%; vốn NSNN và TPCP là 64.298 tỷ đồng.

Bộ trưởng Trương Quang Nghĩa cho rằng, việc triển khai đầu tư phát triển hệ thống kết cấu HTGT vừa bảo đảm mục tiêu phát triển KT - XH, vừa góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, giám áp lực nợ công, kích cầu đối với sản xuất trong nước. Chính yếu tố này đã tạo ra động lực thúc đẩy phát triển KT - XH, góp phần bảo đảm quốc phòng - an ninh, hạn chế ô nhiễm môi trường, giảm ùn tắc, tai nạn giao thông và trực tiếp làm tăng năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Minh chứng là theo một đánh giá khách quan của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) thực hiện hai năm một lần thì năm 2014, tính khả dụng của HTGT Việt Nam đứng ở vị trí 74, tăng 16 bậc so năm 2012 (vị trí thứ 90) và tăng 29 bậc so năm 2010 (vị trí thứ 103). Đối với người sử dụng, sẽ rút ngắn thời gian đi lại, giảm chi phí tiêu hao nhiên liệu, khấu hao phương tiện, đi lại trên tuyến đường an toàn hơn. Ôtô đi lại trong phạm vi giữa hai trạm thu phí, người đi xe máy và xe thô sơ (khoảng 37 triệu xe máy là phương tiện chủ yếu của đa số người dân so khoảng 2,2 triệu xe ôtô) được sử dụng công trình có mức độ phục vụ tốt và không mất phí.

Theo Báo cáo đánh giá, 5 năm đầu tư BOT, BT đối với đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai, cao tốc TP Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây, ước tính giảm 50% thời gian đi lại; QL1 đoạn Hà Nội - Vinh giảm khoảng 30% thời gian đi lại; đối với QL14 đoạn Pleiku - Cầu 110 tỉnh Gia Lai giảm khoảng 37% thời gian đi lại; đối với QL14 đoạn qua Đắk Nông, giảm khoảng 30% thời gian đi lại; ngoài ra, chưa kể đến các lợi ích khó định lượng được như giảm tai nạn giao thông, ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân.

Báo cáo kết quả giám sát của Đoàn giám sát của Quốc hội (QH) về vấn đề này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của QH Vũ Hồng Thanh - Trưởng đoàn, đã đánh giá, một lượng tiền lớn được dồn vào các DA BOT đã mang lại hiệu quả khá rõ rệt. Trong đó, diện mạo về hệ thống giao thông tại Việt Nam, đặc biệt là hệ thống đường, cầu có sự chuyển biến rõ rệt, tạo điểm nhấn cho sự phát triển của Việt Nam. Nhiều công trình BOT được đưa vào khai thác đã phát huy hiệu quả, tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại.

Đến bất cập do phát triển “nóng”

Tuy nhiên, với những bước phát triển “nóng” trong một thời gian ngắn của BOT đã và đang lộ diện hàng loạt bất cập, đòi hỏi phải có những bước điều chỉnh cấp thiết từ cơ chế, chính sách. Cụ thể, theo đánh giá của Đoàn giám sát QH, việc triển khai các chiến lược, quy hoạch phát triển KCHT chưa có nguyên tắc và thứ tự ưu tiên đầu tư cũng như tính đặc thù của từng phương thức đầu tư, của từng vùng miền.

Thời gian vừa qua các DA BOT tập trung chủ yếu vào lĩnh vực đường bộ (trong đó hơn 100 DA đầu tư HTGT theo hình thức BOT nhưng chỉ có hai DA hàng không và hai DA đường thủy nội địa, chưa có DA đường sắt). Hệ thống kết cấu HTGT tuy được cải thiện song vận tải Bắc - Nam hiện nay vẫn chủ yếu bằng đường bộ, các phương thức vận tải hiệu quả cao hơn (đường sắt, đường thủy…) chưa được quan tâm đúng mức, chưa thút được NĐT nước ngoài.

Ông Vũ Hồng Thanh cũng chỉ ra, với 71 DA đầu tư theo hình thức hợp đồng BOT trong giao thông đã và đang được thực hiện, dự kiến lên tới hơn 200.000 tỷ đồng của các thành phần kinh tế đã và đang được huy động cho đầu tư, làm giảm bớt một gánh nặng không nhỏ của NSNN, đặc biệt là trong bối cảnh bội chi NSNN đã diễn ra liên tục nhiều năm với tỷ lệ rất cao (từ 5% đến hơn 6% GDP), với hệ lụy trực tiếp là nợ công tăng cao đến mức báo động. Mặt khác, thực tế đến nay, kết cấu HTGT vẫn chưa đồng bộ và đang là điểm nghẽn chưa được giải quyết. Tính hợp lý trong đầu tư và khai thác các công trình còn hạn chế. Nhiều DA cải tạo, nâng cấp được lập trên các tuyến huyệt mạch, độc đạo (các tuyến QL và đường Hồ Chí Minh) hạn chế sự lựa chọn của người dân. Một số DA do chưa được đầu tư đồng bộ, thiếu đường dẫn kết nối vào DA cũng như sử dụng thu phí một dừng lên sau khi đầu tư vẫn xảy ra hiện tượng ùn tắc kéo dài.

Liên quan những DA BOT, cơ quan chức năng đã chỉ ra hàng loạt bất cập mang tính hệ thống như công tác lập, thẩm định, phê duyệt DA còn nhiều bất cập. Ngay như việc lập một số DA chưa được nghiên cứu kỹ nên phải bổ sung thay đổi ảnh hưởng đến thời gian hoàn thành hay xác định nguồn vốn NSNN hỗ trợ cho DA chưa phù hợp. Có những DA chuyển đổi hình thức đầu tư từ vốn NSNN sang hình thức BOT dù được giảm quy mô nhưng vẫn tăng 75% tổng vốn đầu tư. Việc lựa chọn nhà đầu tư còn nhiều bất cập, năng lực NĐT còn hạn chế. Công tác thẩm định, phê duyệt thiết kế, dự toán chưa chặt chẽ theo quy định của pháp luật.

Thực tế đã chỉ ra rằng, việc đấu thầu lựa chọn nhà thầu của NĐT, công tác thi công xây dựng DA, nghiệm thu còn sai sót. Việc xác định phương án tài chính của DA chưa hợp lý. Tuy là có nhiều tổ chức kinh tế, loại hình NĐT nhưng nguồn lực chính để thực hiện DA chủ yếu dự vào vốn vay ngân hàng, một số ngân hàng, chi nhánh ngân hàng chưa thực hiện đúng quy định về tín dụng. Giải phóng mặt bằng còn nhiều vướng mắc, thực hiện chưa đồng bộ, triệt để gây khó khăn trong quá trình thi công. Nhiều DA chất lượng còn chưa đáp ứng được yêu cầu, việc quản lý chất lượng công trình thời gian qua bị buông lỏng. Công tác thu phí (giá) sử dụng dịch vụ còn nhiều bất cập, quyết toán khó khăn và kéo dài. Cơ sở dữ liệu và công tác tuyên truyền, công khai thông tin chưa được quan tâm đúng mức…

(Còn nữa)

Kỳ 2: BOT - Tuyến tránh, “ăn” là chính?

Nhóm PVĐT

Tin liên quan

shipper cần thơ shipper can tho citiship can tho so dien thoai shipper can tho
LIÊN HỆ ĐẶT XE
0939 97 92 96
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây